Homepage banner

EnergieNetwerk - Vlaams EnergieBedrijf

Led: een expert aan het woord

De wereld van de lichttechnologie verandert snel. Om geïnteresseerden te informeren, stelden we Catherine Lootens van het Laboratorium voor Lichttechnologie (KU Leuven Technologiecampus Gent) de meest prangende vragen rond ledverlichting. Wanneer moet je zeker overschakelen op led, wat zijn zaken om op te letten en waarom is led zo interessant?

Wat is led?

Led staat voor light-emitting diode. Een led is een halfgeleidercomponent die door chemische processen licht uitzendt als er elektrische stroom doorheen loopt. De meeste leds bestaan uit anorganische stoffen zoals ertsen, maar momenteel is ook de oled in ontwikkeling: organisch oftewel met moleculen door de mens gemaakt. Oleds stellen ons in staat om grotere lichtgevende oppervlaktes te creëren.

Voordelen

De belangrijkste voordelen van leds zijn energie-efficiëntie en levensduur. Catherine Lootens: “Waar een gloeilamp op 10 lumen per watt zat, en gasontladingstechnieken tot 100 lumen per watt, kunnen we met led 150 lumen per watt halen. Levensduur is ook een belangrijke sterkte van led. Voor professionele lichtarmaturen spreken we over 50 000 uur, voor lampen varieert het tussen 15 000 en 25 000 uur.”

Wanneer overstap maken?

“In kantoorgebouwen zijn de meeste lampen nog van het type lineaire fluorescentielampen (T8-lampen – 26mm diameter) die niet elektronisch zijn aangestuurd. Je kan die ook herkennen: dat zijn lampen met een starter, die meestal niet dimbaar zijn, die blijven pinken als ze stuk zijn, en waarbij je bij opstart dikwijls een gebrom hoort. Wie dat type lampen heeft, moet zeker heel snel de overstap maken. T8 kan ook al elektronisch aangestuurd zijn, dat zijn iets nieuwere systemen, die zijn ook iets zuiniger en indien gewenst ook dimbaar. Dit type is minder dringend aan vervanging toe.”

Ook het aantal branduren moet je in rekening brengen bij de beslissing. Hoe meer branduren van een bepaalde ruimte, hoe gemakkelijker je de beslissing kan nemen om over te gaan naar leds. “Voor scholen hebben we bijvoorbeeld zelf eens een onderzoek gedaan, waarbij we zagen dat bepaalde verlichting maar 1000 uren per jaar brandde; dan duurt het gigantisch lang om alles terug te verdienen. De prijzen zijn gelukkig al een heel stuk naar beneden gegaan.”

Enkel lampen vervangen?

Stel, je wilt de overstap maken, waar moet je dan op letten? Kan je bijvoorbeeld je armatuur behouden of moet je die vervangen?

Omwille van de veiligheid en efficiëntie raadt Catherine aan toch ineens ook de armatuur te vervangen. “Er zijn oplossingen op de markt om fluorescentie-armaturen om te schakelen naar ledarmaturen, maar je kan je dan afvragen of het verlichtingstoestel nog veilig is achteraf. Daar is de laatste tijd veel rond te doen. Verzekeringsmaatschappijen beginnen er ook vragen rond te stellen. Er zijn een aantal gevallen geweest van elektrocutie en brandjes.” Het stralingspatroon van iedere lichtbron is anders, waardoor de reflectoren binnenin de huidige armaturen niet aangepast zijn aan leds en je nooit dezelfde lichtsterkte of hetzelfde effect zal hebben als ervoor.

Nieuwe sturingsmogelijkheden

Een specifieke led-armatuur met aangepaste regelsystemen maken nog heel wat mogelijk wat betreft comfort en efficiëntie. De nieuwste sturingsprincipes zijn ‘tunable whites’ en ‘constant light output’. Klik hier om daar meer over te leren.

“We kunnen de sturingen zo regelen dat we kunnen zeggen: laten we fris en monter beginnen, dan gaan naar een neutrale kleurtemperatuur, niet te warm niet te koud. Na de middag, als we allemaal een dipje hebben, kunnen we gaan naar een heel koud licht, en misschien naar de avond toe, om terug wat rustiger te worden, kunnen we weer wat warmer licht steken.” Voor zorginstellingen kan dat interessant zijn voor het comfort van de patiënten. Soms is het bijvoorbeeld nodig om daglicht te simuleren.

Bij elke lichtbron heb je een afname van de lichtsterkte. Bij overdimensionering laat je een lamp bij aanvang ‘te sterk’ branden, om aan het einde van de levensduur genoeg lichtsterkte over te houden. Maar voor dat extra licht in het begin, dat je dus in feite niet nodig hebt, betaal je ook natuurlijk. Constant light output is een nieuwe tendens waarbij de aanstuurstroom binnenin de leds zo laag mogelijk gehouden wordt. Wanneer de lichtsterkte na verloop van tijd afneemt, kan door de stroom omhoog te brengen, het licht toch op hetzelfde niveau blijven.

Gemakkelijker overschakelen

Om bedrijven en organisaties over de schreef te trekken, zien we ook tal van ontwikkelingen rond de financiering van led. Zo bestaan er leasingsystemen, wordt led verkocht als dienst – waarbij je een vaste prijs betaalt voor een bepaalde lichtkwaliteit – en is er derdepartijfinanciering.

Meer info over Laboratorium voor Lichttechnologie en het project Groen Licht Vlaanderen 2020.